Secret History of the Mongols
Монголын Нууц Товчоо хэрхэн бидэнд хүрсэн бэ?
Нууц эх, Хятад галиг, Мин улсын ордны уламжлал ба XIX зууны дахин нээлт
Хураангуй
Монголын Нууц Товчоо нь XIII зууны Монголын төр, Чингис хааны угсаа, Их Монгол Улсын үүсэл хөгжлийг монголчуудын өөрсдийн дотоод байр сууринаас өгүүлсэн хосгүй эх сурвалж юм. Гэвч өнөөдөр судлаачдын гарт байгаа Нууц Товчоо нь XIII зууны анхны монгол бичгийн эхээрээ хадгалагдан үлдээгүй. Монгол хэлээр, уйгаржин монгол бичгээр бичигдсэн эхийн уламжлал тасарч, харин хожим Мин улсын үед түүнийг хятад ханзаар авиачлан тэмдэглэсэн, хятад хэлний үгчилсэн тайлбар болон хятад орчуулгыг хавсаргасан тусгай бичмэл уламжлалаар дамжин хадгалагджээ.
Энэхүү өгүүлэлд Нууц Товчооны эх хэрхэн бичигдсэн байж болох, яагаад хааны ордны хүрээнд хязгаарлагдмал хэрэглээтэй байсан, Юань улс мөхсөний дараа Мин улсын төр уг эхийг хэрхэн олж авч, монгол хэлний сургалтын зориулалттай гурван давхар бүтэцтэй эх болгон боловсруулсан, улмаар XIX зуунд Палладий Кафаров уг уламжлалыг өрнөдийн монгол судлалын эргэлтэд хэрхэн оруулсан тухай авч үзнэ.
I. Бидний өнөөдөр “Нууц Товчоо” гэж нэрлэдэг зүйл анх ямар ном байсан бэ?
Нууц Товчооны хамгийн эртний эх өнөөдөр байхгүй.
Энэ бол уг зохиолыг судлахад хамгийн түрүүнд тогтоох ёстой үндсэн баримт юм. Судалгаанд эх зохиолыг XIII зуунд монгол хэлээр, тухайн үеийн Монголын бичгийн уламжлал болох уйгаржин монгол бичгээр тэмдэглэсэн гэж үздэг. Гэвч тэр эх бичмэл өнөөдөр хадгалагдаагүй бөгөөд бидний мэдэх бүрэн хэмжээний эх нь хожмын Хятад ханзын галиг, хятад тайлбар, орчуулгаар дамжин уламжилжээ.
Нууц Товчооны төгсгөлийн колофонд зохиолыг Их хуралдай хуралдсан, хулгана жилд Хэрлэнгийн Хөдөө аралд орд өргөө буусан цагт бичиж дуусгасан тухай өгүүлдэг. Гэвч энэ он цагийг яг хэдийд тооцох талаар судлаачдын дунд санал зөрдөг: 1228, 1229, 1240, 1252, 1264 гэх мэт онууд санал болгогдсон байдаг. Иймээс “1240 онд бичигдсэн” гэдгийг эргэлзээгүй тогтсон ганц огноо мэт хэрэглэх нь академийн хувьд болгоомжтой байх шаардлагатай.
Энд бас нэг чухал асуудал бий. Нууц Товчоо бол зөвхөн нийтэд зориулсан түүхэн зохиол байгаагүй байж болох тухай судалгааны хүчтэй таамаг бий. Түүний агуулга, хааны угсаа, гэр бүлийн дотоод харилцаа, төрийн хэрэг, дайн байлдааны нарийн мэдээлэл зэрэг нь хааны ордны дотоод хэрэглээтэй холбоотой байсныг харуулах шинжүүдтэй. Судалгааны бүтээлүүдэд ийм төрлийн хааны түүх, тэмдэглэлүүд ордны архивт хадгалагдаж, зөвшөөрөгдсөн түшмэд л үзэх боломжтой байсан тухай тэмдэглэсэн байдаг.
II. “Нууц” гэдэг нэр зүгээр нэг уран зохиолын нэр байгаагүй байж болох нь
“Нууц Товчоо” гэдэг нэрийг хожмын Мин үеийн хүмүүс зохиосон уу, эсвэл анхны монгол эхэд байсан уу гэдэг асуудал өөрөө судалгааны маргаантай сэдэв.
Гэхдээ нэг зүйл тодорхой: Юань улсын үед Монголын хаадын угсаа, төрийн дотоод хэрэгтэй холбоотой зарим түүхэн бичиг ордны хүрээнд хязгаарлагдмал хэрэглээтэй байсан тухай Хятадын эх сурвалжид мэдээлэл үлджээ.
Юань улсын төрийн түүхийн баримтыг засварлан боловсруулах асуудлыг хэлэлцэх үед “Tuobuchiyan” буюу Нууц Товчоо-г гаднын хүмүүст дамжуулж болохгүй гэсэн санаа гарч байсныг хожмын Хятадын түүхэн эх сурвалж тэмдэглэсэн байдаг. Тэнд уг бүтээлийг “outsiders”-д өгөх ёсгүй гэсэн утгатай төрийн байр суурь шууд дурдагдсан байна.
Энэ баримт маш чухал.
Учир нь “нууц” гэдэг нэрийг зөвхөн:
“Энэ номыг хүмүүсээс зориуд нуусан учраас ингэж нэрлэсэн”
гэж тайлбарлахад хангалтгүй.
Харин хааны ордны дотоод түүхэн сан, төрийн дурсамж, угсаатны эрх мэдлийн мэдлэгийн нэг хэсэг байсан учраас гаднын хүнд чөлөөтэй дамжуулахыг хязгаарладаг байсан гэсэн улс төр-архивын нөхцөлтэй холбон үзэх боломжтой.
Гэхдээ үүнийг бүхэлд нь “номыг хэн ч хуулж болохгүй гэсэн хатуу хууль байсан” гэж өргөжүүлэн хэлэхээс зайлсхийх хэрэгтэй. Бидэнд байгаа эх сурвалжууд ийм ерөнхий дүгнэлтийг бүрэн батлахгүй. Харин хааны төрийн түүхийн тодорхой эх сурвалжийг гаднын хүнд дамжуулахыг хориглосон төрийн байр суурь байсан гэдгийг баримтаар хэлж болно.
III. Юань улс унасны дараа Нууц Товчооны хувь заяа
1368 онд Монголын Юань улс Хятадад ноёрхлоо алдсаны дараа хааны ордон, төрийн архивын асар их материалын хувь заяа өөрчлөгдөв.
Монголын төрийн бичгийн өвийн нэг хэсэг алдагдсан, тархсан, зарим нь Мин улсын төрийн байгууллагуудын гарт орсон байх магадлалтай. Судлаачдын сэргээн тогтоосноор Нууц Товчооны хожмын уламжлал ч ийм нөхцөлд орж иржээ.
Эндээс Нууц Товчооны түүхийн хамгийн хачирхалтай эргэлт эхэлнэ.
Монголын хаадын дотоод түүх байсан зохиол Монголын төр мөхсөний дараа Мин улсын төрийн монгол хэлний сургалтын хэрэглэгдэхүүн болж хувирсан.
Мин улсын төрд Монголчуудтай харилцах, орчуулга хийх, дипломат болон төрийн харилцаанд монгол хэл хэрэглэх шаардлага байв. Судалгаанд Нууц Товчооны Мин үеийн эхийг Ханлин академийн орчинд монгол хэл сурах, тайлбарлахад ашиглах зорилготой боловсруулсан гэж тайлбарладаг.
IV. Хамгийн гайхамшигтай зүйл: Монгол эхийг Хятад ханзаар “кодлосон” нь
Нууц Товчооны өнөөдөр хадгалагдсан үндсэн уламжлалын гол онцлог нь Монгол хэлийг Хятад ханзаар авиачлан тэмдэглэсэн явдал юм.
Энд Хятад ханзны ердийн үүрэг өөрчлөгдөнө.
Ердийн Хятад бичигт:
ханз → утга
байдаг.
Харин Нууц Товчооны галигт:
ханз → Монгол хэлний авиа
болдог.
Иймээс тухайн ханзыг Хятад хүн өөрийн хэлний утгаар уншсан ч Монгол өгүүлбэрийг ойлгохгүй. Ханз нь энд утгын тэмдэг биш, Монгол дуудлагыг хадгалах авиа зүйн тэмдэг болж хувирсан байна.
МУИС-ийн эх бичиг судлаач М.Жавхлангийн тайлбарласнаар Монгол хэл түүхийн явцад зөвхөн монгол бичгээр бус, Хятад, Араб зэрэг өөр хэл, бичгийн системээр ч тэмдэглэгдэн үлдсэн бөгөөд Нууц Товчооны Хятад галиг нь Монгол хэлний тухайн үеийн авиаг сэргээн судлах онцгой эх хэрэглэгдэхүүн болдог.
V. Нууц Товчооны “гурван давхар” Хятад эх
Энд Нууц Товчооны уламжлалын хамгийн сонирхолтой бүтэц оршино.
Мин үеийн уламжлагдсан эхийг энгийнээр “Хятад орчуулга” гэж нэрлэх нь дутуу.
Тэр эх үндсэндээ гурван өөр мэдээллийн түвшинтэй.
1. Монгол хэлний авиаг Хятад ханзаар тэмдэглэсэн галиг
Энэ бол Монгол хэлний эхийг авианы хувьд хадгалах оролдлого.
Монгол үгсийг Хятад ханзны тусламжтайгаар үе, авиагаар нь тэмдэглэсэн.
Ингэснээр:
Монгол эхийн авиа → Хятад ханз
гэсэн хувиргалт үүссэн.
Гэвч энд нэг том хязгаар бий.
Энэ галиг Нууц Товчоо зохиогдсон XIII зууны шууд дуудлагыг төгс хадгалсан байх албагүй. Учир нь Мин улсын үед уг галигийг дахин боловсруулсан бөгөөд тэр үеийн Бээжин орчмын Монгол хэлний дуудлага тодорхой хэмжээгээр туссан байх боломжтой. Тиймээс өнөөдөр судлаачид уг галигийг XIII зууны хэлний баримт болгон ашиглахдаа түүхэн давхаргыг тооцдог.
2. Үг бүрийн дэргэдэх Хятад тайлбар буюу interlinear gloss
Хоёр дахь түвшинд Монгол үг, морфем бүрийн утгыг Хятад хэлээр тайлбарласан байдаг.
Өөрөөр хэлбэл:
Монгол авиа → Хятад галиг → тухайн үгийн утгын тайлбар
гэсэн гурвалжин харилцаа үүснэ.
Энэ нь өнөөгийн Монгол хэл судлаачдад асар их үнэ цэнтэй. Учир нь зөвхөн дуудлагыг бус, тухайн үгийн тухайн үеийн утгын тайлбарыг зэрэгцүүлэн харах боломж олгодог. Орчин үеийн дижитал эхийн судалгаанд хүртэл эхийн зохион байгуулалт, галиг, хэсэгчилсэн бүтэц, interlinear translation болон бүрэн Хятад орчуулгыг тус тусад нь хадгалдаг.
3. Хятад хэл дээрх үргэлжилсэн орчуулга
Гурав дахь түвшин нь бүтэн өгүүлбэр, хэсгийг Хятад хэлээр тайлбарлан орчуулсан хэсэг юм.
Энэ нь Монгол хэл мэдэхгүй Хятад уншигчид уг зохиолын агуулгыг ойлгох боломж олгож байв.
Ингээд нэг текст дотор:
Монгол хэлний авиа
үг бүрийн тайлбар
бүтэн өгүүлбэрийн Хятад орчуулга
гэсэн гурван өөр мэдээллийн систем зэрэгцсэн байна.
Энэ бол энгийн орчуулга биш.
Энэ бол нэг ёсондоо Монгол хэлний сургалтын зориулалттай хэл шинжлэлийн лаборатори юм.
VI. Тэгвэл энэ номыг Хятадууд яагаад шууд “уншиж” чадахгүй байсан бэ?
Энд “уншиж чадахгүй” гэдэг үгийг маш нарийн хэрэглэх ёстой.
Хятад бичгийн хүн ханзыг хараад тэмдэгт бүрийг таньж чадна.
Гэвч Монгол хэлний авиаг тэмдэглэсэн ханзыг Хятад хэлний утгаар нь уншихад өгүүлбэр утгагүй болно.
Өөрөөр хэлбэл:
тэд тэмдэгтийг уншиж чадна;
гэхдээ тэмдэгтийн цаана кодлогдсон Монгол хэлийг мэдэхгүй бол эхийг уншиж ойлгож чадахгүй.
XIX зуунд уг эх өрнөдийн судалгаанд орж ирэхэд ч яг ийм асуудал тулгарсан. Хятад ханзнуудыг таних боломжтой боловч тэдгээр нь Монгол хэлний авиаг тэмдэглэсэн байсан учраас Хятад хэлээр шууд унших боломжгүй байв. Харин Хятад хэл дээрх хавсаргасан орчуулга нь агуулгыг ойлгоход тусалж байжээ.
Иймээс Нууц Товчооныг тайлах нь ердийн “Хятад хэлнээс орчуулах” ажил биш болсон.
Судлаачид:
Хятад ханзны авиа → Монгол үг → дундад үеийн Монгол хэл → өгүүлбэрийн утга
гэсэн урвуу замаар ажиллах шаардлагатай болсон.
VII. XIX зуун: Нууц Товчоо дахин “олдох” нь
XIX зуун гэхэд Нууц Товчооны бүрэн уламжлал ховор болсон байв.
Энд Палладий Кафаров буюу Оросын дорно дахины судлаач Пётр Иванович Кафаровын нэр гарч ирнэ.
Тэр Бээжинд Оросын шашны төлөөлөгчийн газрын тэргүүнээр ажиллах хугацаандаа Хятад бичгийн сан хөмрөгийг судалж, Нууц Товчооны Хятад галиг бүхий уламжлалтай танилцжээ.
1866 онд тэр Нууц Товчооны Хятад орчуулгын хувилбарт тулгуурласан орос хэлний бүтээлээ хэвлүүлж, уг зохиолыг Европын дорно дахины судалгааны эргэлтэд оруулсан. Судалгааны түүхийн бүтээлүүд Кафаровыг Нууц Товчооны Хятад галигийг өрнөдийн монгол судлалд анх өргөн таниулсан хүн гэж үздэг.
Гэвч Кафаровын ажлыг “анхны олдвор” гэж хэт энгийнээр ойлгож болохгүй.
Түүний өмнө Хятад талд уг эхийн уламжлал хадгалагдаж байсан.
Тухайлбал, XVIII–XIX зууны Хятад эх бичиг судлаачдын хуулбар, эмхэтгэлээр дамжин уламжлал тасраагүй. Өнөөдөр хамгийн их ашиглагддаг эхүүдийн нэг болох Гү Гуанчигийн 1805 оны хянан баталсан хуулбар ч энэ дамжлагын нэг хэсэг юм.
Тиймээс:
“Кафаров Нууц Товчоог зохиосон/анх бий болгосон” биш,
“Кафаров хадгалагдан ирсэн Хятад галигт уламжлалыг XIX зууны олон улсын шинжлэх ухааны эргэлтэд оруулсан”
гэж хэлэх нь илүү зөв.
VIII. Кафаровын 1866 оны ажил яагаад түүхэн эргэлт болсон бэ?
1866 онд Кафаровын нийтлэл гарснаар Нууц Товчоо анх удаа Европын эрдэм шинжилгээний орчинд системтэйгээр орж ирэв.
Гэвч тэр үед нэг том асуудал хэвээр байлаа.
Монгол эх байхгүй.
Судлаачид Хятад ханзаар тэмдэглэсэн Монгол авиаг буцаан сэргээх ёстой байв.
Энэ ажлыг дараагийн үеийн монголч эрдэмтэд улам боловсронгуй болгосон.
Германы Эрих Хэниш, Оросын Сергей Козин, Францын Поль Пеллио зэрэг судлаачид Хятад галиг, Хятад орчуулга, бусад Монгол сурвалжийг харьцуулан Монгол эхийн хэлбэрийг сэргээх ажлыг хийжээ. Козины 1941 оны бүтээл энэ сэргээн босголтын түүхэнд чухал байр суурь эзэлдэг.
IX. Харин XX зуунд Монголын нутагт өөр нэг түлхүүр олдов
Нууц Товчоог зөвхөн Хятад галигийн эхээр сэргээхэд хязгаар бий.
Гэтэл XX зуунд Монголын талд Лувсанданзаны “Алтан товч” олдсон нь судалгаанд асар том өөрчлөлт авчирсан.
XVII зууны энэ сурвалжид Нууц Товчооны агуулгын ойролцоогоор гуравны хоёр нь бараг шууд хэлбэрээр хадгалагдсан байдаг. Хэдийгээр хэл найруулга нь хожуу үеийнх, зарим үг буруу дамжсан боловч алдагдсан Монгол эхийн хэсгийг сэргээхэд асар үнэ цэнтэй хэрэглэгдэхүүн болсон.
Ингэснээр Нууц Товчооны эхийг сэргээхэд дор хаяж хоёр том тулгуур бий болсон:
1. Мин үеийн Хятад галиг + Хятад тайлбар + Хятад орчуулга
2. Монголын “Алтан товч”-д хадгалагдсан Нууц Товчооны уламжлал
Эдгээрийг бусад Перс, Хятад, Монгол сурвалжтай харьцуулан судалснаар XIII зууны эхийн хэлбэрийг улам нарийвчлан сэргээх боломжтой болсон.
X. Нууц Товчооны түүхийн хамгийн том парадокс
Нууц Товчооны хувь заяанд нэгэн гайхалтай түүхэн парадокс бий.
Монголчуудын хааны ордны дотоод түүх байсан бүтээл
→ Монголын төрийн нууц шинжтэй архивын материал болсон
→ Юань улс унасны дараа Мин улсын төрийн гарт орсон
→ Монгол хэл сурах хэрэглэгдэхүүн болгон Хятад ханзаар авиачлагдсан
→ Хятад тайлбар, орчуулгатай болсон
→ Монгол эх нь алдагдсан
→ Гэвч Хятад галиг нь Монгол эхийн авиаг хадгалж үлдсэн
→ XIX зуунд Кафаров түүнийг Европын шинжлэх ухаанд дахин оруулсан
→ XX зуунд Монголын “Алтан товч” түүний өөр нэг уламжлалыг өгсөн
→ Өнөөдөр судлаачид эдгээрийг харьцуулан XIII зууны Монгол эхийг дахин сэргээж байна.
Иймээс Нууц Товчоо бидэнд нэг шулуун дамжлагаар биш, олон давхар эвдэрч, тасарч, дахин холбогдсон эх бичгийн замаар иржээ.
XI. Эндээс “Хятад хүмүүс Нууц Товчоог уншиж чаддаггүй байсан” гэх ойлголтыг хэрхэн зөв хэлэх вэ?
Академийн хэлээр үүнийг:
The Chinese characters preserved in the Ming recension were not being used primarily for their semantic values, but as phonetic devices for representing Mongolian speech. Consequently, a reader trained only in Classical or Ming Chinese could identify the characters but could not reconstruct the Mongolian text from them without knowledge of Mongolian phonology and morphology.
гэж тодорхойлох нь зөв.
Өөрөөр хэлбэл асуудал нь Хятад хүмүүс ханз мэддэггүйдээ биш.
Харин:
тэдний мэддэг ханз өөр үүрэгтэйгээр ашиглагдсан явдал юм.
Энэ ялгаа Нууц Товчооны эх бичгийн түүхийг ойлгоход маш чухал.
XII. Дүгнэлт
Монголын Нууц Товчоо бидэнд бүтнээрээ хүрсэн мэт боловч үнэндээ анхны эх бичмэлээрээ хүрээгүй.
Бидний өнөөдөр “Нууц Товчоо” хэмээн судалж буй эх нь XIII зууны Монголын эх бичгийн шууд хуулбар биш, харин олон зууны турш дамжсан эхийн уламжлалаас сэргээн босгосон текст юм.
Түүний хамгийн үнэтэй өв бол Мин улсын үед бий болсон Хятад галигтай эх юм. Уг эх Монгол хэлний авиаг Хятад ханзаар тэмдэглэж, үг бүрт Хятад тайлбар өгч, дараа нь агуулгыг Хятад хэлээр үргэлжилсэн байдлаар орчуулсан гурван давхар бичгийн бүтэц бий болгожээ.
Хачирхалтай нь, Монголын анхны эх алдагдсан боловч түүний авианы “сүүдэр” Хятад ханзанд үлдсэн юм.
Тиймээс өнөөдөр Нууц Товчоог унших бүрд бид үнэндээ XIII зууны Монгол хэлний алдагдсан эхийг XIV–XV зууны Хятад бичээчдийн хадгалсан авиа, тайлбар, орчуулгын гурван давхар мөрөөр дамжин буцаан сонсож байна.
Харин XIX зуунд Палладий Кафаров уг уламжлалыг Европын шинжлэх ухаанд оруулснаар Нууц Товчоо дахин дэлхийн монгол судлалын төвд гарч ирсэн юм.
Энэ утгаараа Нууц Товчооны түүх бол зөвхөн Чингис хааны тухай түүх биш.
Энэ бол нэгэн үндэстний хааны ордны дотоод дурсамж хэрхэн төрийн архивт нуугдаж, өөр хэлний бичигт “кодлогдон”, эх нь алдагдсан ч авиа нь амьд үлдэж, хэдэн зууны дараа эрдэмтдийн гараар дахин уншигдсан тухай өөрөө нэгэн түүх юм.
Судалгааны үндсэн хэрэглэгдэхүүн
William Hung, “The Transmission of the Book Known as the Secret History of the Mongols,” Harvard Journal of Asiatic Studies, 1951. Нууц Товчооны Хятад эхийн дамжлагын сонгодог судалгаа.
Francis W. Cleaves, The Secret History of the Mongols, эх бичгийн уламжлал ба сэргээн босголтын судалгааны чухал эх.
Igor de Rachewiltz, The Secret History of the Mongols: A Mongolian Epic Chronicle of the Thirteenth Century — эхийн бүтэц, нэр, он цаг, дамжлагын талаарх өргөн тайлбар.
Christopher P. Atwood, The Secret History of the Mongols: A Mongolian Epic Chronicle of the Thirteenth Century — орчин үеийн шинэ орчуулга, эхийн түүхийн шинэ тайлбарууд.
М.Жавхлан — Монголын Нууц Товчооны Хятад галиг, Монгол хэлний түүхэн авиазүйн талаарх эх бичгийн судалгаа.
Монголын ШУА-ийн Г.Билгүүдэйн ярилцлага — Ш.Гаадамбын Нууц Товчооны эх, зохиогч, Хятад галигийн талаарх судалгааны байр суурийг тайл
Abstract
The Secret History of the Mongols is one of the most important surviving sources for the history of Chinggis Khan and the formation of the Mongol Empire. Yet the text that survives today is not the original thirteenth-century Mongolian manuscript. The original Mongolian written version has not been found. Instead, the work survived through a remarkable transmission in which Mongolian was transcribed phonetically with Chinese characters, accompanied by Chinese glosses and a Chinese translation.
This unusual form of preservation ultimately made it possible for modern scholars to reconstruct substantial portions of a Mongolian text whose original manuscript had disappeared. The history of this transmission also raises an important question concerning the word secret: evidence from the Yuan period indicates that the work belonged to a restricted sphere of dynastic and court knowledge and was not simply an ordinary historical book available for unrestricted copying. Centuries later, the text re-entered scholarly circulation through Chinese manuscript traditions and was brought to the attention of European scholarship, most importantly through the work of the Russian scholar Palladius Kafarov.
1. The Original Mongolian Text
The Secret History of the Mongols was composed in the thirteenth century in Mongolian. Its surviving text preserves an extraordinary account of the origins of the Mongol royal lineage, the childhood and rise of Temüjin, the establishment of the Mongol Empire, and the reign of Ögedei.
The original manuscript, however, has not survived.
This distinction is fundamental. Modern editions of the Secret History are therefore not simply transcriptions of an extant Mongolian manuscript from the time of Chinggis Khan. They are reconstructions based principally upon later Chinese-transmitted materials, supplemented by other Mongolian and non-Mongolian sources.
The exact date of composition has also been debated. The traditional interpretation associates its completion with the ratification of the text at the great assembly held after Chinggis Khan’s death, while scholars have proposed different dates, including 1228/29 and 1240. The famous closing statement refers to the work being completed when the assembly was held at Köde’e Aral, but the precise chronological interpretation remains a matter of scholarly discussion.
2. Why Was It Called “Secret”?
The word secret should not be interpreted too simply as meaning that the entire book was physically hidden from everyone.
There is, however, important evidence that the work belonged to a restricted sphere of Mongol dynastic knowledge.
A Yuan historical tradition records a discussion concerning the use of the Secret History in compiling official history and indicates that the work was not something to be freely transmitted to outsiders. This evidence is important because it places the text within the political culture of the Mongol imperial court rather than treating it merely as an ordinary literary work.
Thus, the term “secret” may be understood in connection with restricted dynastic knowledge—genealogy, royal memory, political decisions, military events, internal disputes, and information concerning the ruling house.
This does not justify the stronger claim that every copy of the book was subject to an absolute prohibition against copying. The surviving evidence supports a more precise conclusion: the text occupied a restricted position within the political and historical knowledge of the Mongol court.
3. The Original Mongolian Manuscript Disappeared
After the fall of the Yuan dynasty in 1368, the political circumstances surrounding Mongolian court records changed dramatically.
The Mongol imperial archives and literary materials did not all follow a single path. Some disappeared, some remained within Mongol traditions, and some entered the institutions of the Ming state.
The Secret History survived in a particularly unusual form.
Rather than preserving the original Mongolian script manuscript, the Ming transmission preserved the sounds of Mongolian through Chinese characters.
This was to become the key to the text’s survival.
4. The Extraordinary Chinese Version
A modern reader might assume that the Chinese characters in the Secret History represent Chinese translations.
That is only partly true.
The Ming version contains several distinct layers of information.
First: phonetic transcription
Mongolian words were represented through Chinese characters chosen primarily for their sound, rather than for their ordinary semantic meaning.
Thus:
Chinese character ≠ Chinese meaning
Instead:
Chinese character → Mongolian sound
The characters therefore functioned almost like a phonetic notation system.
This is one of the reasons why a Chinese reader could recognize the characters but could not simply read the resulting text as ordinary Chinese.
5. The Three-Layer Structure
The transmitted text is particularly valuable because it preserves three complementary levels.
1. Mongolian phonetic transcription
The Mongolian text was represented through Chinese characters according to their approximate pronunciation.
This preserves information about Mongolian phonology that would otherwise have disappeared with the original manuscript.
2. Chinese interlinear explanation
Chinese explanations were placed alongside or beneath the phonetic transcription, providing the meaning of individual Mongolian words or grammatical units.
This gives researchers another piece of evidence:
sound + grammatical function + meaning
3. Continuous Chinese translation
The text was also translated into continuous Chinese prose so that a Chinese reader could understand the narrative.
Consequently, the transmitted work effectively provided:
Mongolian pronunciation → Chinese phonetic representation → Chinese lexical explanation → Chinese translation
This structure is extraordinarily important for modern scholarship. The Chinese translation provides the general meaning, while the phonetic transcription preserves evidence for the Mongolian original.
Modern digital editions of the Secret History continue to distinguish these different textual layers.
6. Why a Chinese Reader Could Not Simply Read the Mongolian Text
This point is frequently misunderstood.
It is not accurate to say that Chinese scholars could not “read the characters.”
They could read the characters.
The problem was that the characters were being used for a different purpose.
In ordinary Chinese writing:
character → Chinese word/meaning
In the phonetic transcription of the Secret History:
character → Mongolian sound
A Chinese reader who pronounced the characters according to Chinese linguistic values would therefore produce something very different from the original Mongolian.
To recover the text, one had to know Mongolian.
In effect, the Chinese characters functioned as a kind of phonetic encoding of Mongolian.
This is precisely why the transmission became so valuable to later Mongolists.
7. The Paradox of Preservation
Here lies one of the great paradoxes in the history of the Secret History.
The original Mongolian manuscript disappeared.
Yet the Mongolian language of that manuscript was not completely lost.
Its phonetic shadow survived inside Chinese characters.
The meaning survived through the Chinese translation.
The combination allowed later scholars to work backward:
Chinese phonetic transcription
↓
Mongolian pronunciation
↓
Mongolian vocabulary and morphology
↓
reconstructed Mongolian text
The very form that makes the medieval text difficult to read also helped preserve it.
8. How Was It Rediscovered?
The Secret History did not suddenly emerge from nowhere in the nineteenth century.
Its Chinese-transmitted tradition had survived for centuries.
Chinese scholars continued to copy, study, and preserve versions of the work. Among the important later witnesses was the version associated with Gu Guangqi (顧廣圻), whose 1805 recension became particularly important for subsequent scholarship.
The crucial nineteenth-century development was therefore not the sudden creation or discovery of the text itself, but its entry into modern international scholarship.
9. Palladius Kafarov and the European Rediscovery
One of the central figures in this story was the Russian Orientalist Palladius Kafarov (1817–1878).
Kafarov spent many years in Beijing and had access to Chinese scholarly materials.
In 1866, he published a Russian translation based on the Chinese tradition of the Secret History. His work introduced the text to a much wider European scholarly audience and became a major turning point in the modern study of the Mongol chronicle.
It is therefore more accurate to say:
Kafarov did not “discover” the original Mongolian manuscript.
Rather:
He brought the Chinese-transmitted Secret History into the international scholarly world and made it available to European Mongolists.
This distinction is historically important.
10. The Problem That Faced Nineteenth-Century Scholars
Kafarov and later scholars encountered a remarkable situation.
They possessed:
- Chinese characters representing Mongolian sounds;
- Chinese explanations;
- Chinese translations;
but not the original Mongolian manuscript.
Consequently, reconstructing the original language required a completely different methodology.
Scholars had to compare:
Chinese phonetic transcription
with
Chinese translation
and then with
known Mongolian vocabulary, grammar, and other medieval sources.
The process was essentially a philological reconstruction of a lost manuscript.
Later scholars such as Erich Haenisch, Francis W. Cleaves, Paul Pelliot, Sergei Kozin, and Igor de Rachewiltz substantially advanced this work.
11. Another Key: The Altan Tobči
The reconstruction of the Secret History was later strengthened by another Mongolian historical work: Lubsangdanzan’s Altan Tobči.
Although it was compiled centuries after the Secret History, it preserves a substantial portion of the narrative tradition found in the earlier work.
This provided scholars with something extremely valuable:
a Mongolian-language witness to passages otherwise preserved through the Chinese transcription tradition.
The Altan Tobči therefore became an important comparative source for reconstructing the lost Mongolian wording.
The reconstruction of the Secret History consequently rests not upon one surviving manuscript, but upon multiple textual witnesses from different periods and linguistic traditions.
12. A Text That Survived by Crossing Languages
The history of the Secret History can therefore be represented as a chain:
13th-century Mongolian court tradition
↓
Mongolian written text
↓
restricted dynastic transmission
↓
Ming-era Chinese phonetic transcription
↓
Chinese lexical explanations
↓
Chinese translation
↓
later Chinese manuscript tradition
↓
Kafarov, 1866
↓
European Mongolian studies
↓
modern philological reconstruction
This is why the history of the Secret History is almost as remarkable as the history contained within it.
13. The Historical Paradox
The Secret History of the Mongols was created as a record of the Mongol imperial world.
Its original manuscript disappeared.
Its Mongolian script tradition was interrupted.
Yet the text survived because another civilization preserved it in a radically different written form.
The Chinese characters that prevented a Chinese reader from simply reading the text as Chinese ultimately became the very mechanism through which scholars could reconstruct the lost Mongolian language.
In this sense, the transmission of the Secret History is a historical paradox:
The Mongolian original was lost, but its sounds survived in Chinese characters; its meaning survived in Chinese translation; and centuries later, these two layers allowed scholars to reconstruct the voice of the lost Mongolian manuscript.
That is why the Secret History of the Mongols is not merely a historical chronicle.
It is also one of the most extraordinary examples of textual survival across languages, political regimes, and writing systems in medieval Eurasia.
Selected scholarly references
- William Hung, “The Transmission of the Book Known as the Secret History of the Mongols,” Harvard Journal of Asiatic Studies.
- Francis W. Cleaves, The Secret History of the Mongols.
- Igor de Rachewiltz, The Secret History of the Mongols: A Mongolian Epic Chronicle of the Thirteenth Century.
- Christopher P. Atwood, The Secret History of the Mongols: A Mongolian Epic Chronicle of the Thirteenth Century.
- Erich Haenisch, critical studies and editions of the Secret History.
- Sergei Kozin, Sokrovennoe skazanie.
- Palladius Kafarov, nineteenth-century Russian translation and studies of the Chinese-transmitted text.